(bron: Freakonomics)

Bijpassende leidende vragen.

De afgelopen maanden ben ik bezig geweest met het in de praktijk brengen van de eerste stap van de ontwerpcyclus van Understanding by Design: leerdoelen verwoorden. Dat is een van de eerste dingen die je bij vakdidactiek leert. Het is ook een van de dingen die als eerste het raam uitgaan als je les gaat geven. De dagelijkse drukte laat weinig ruimte (en zin) om na te denken over de lange termijn doelen van je lessen.

Waarom dan leerdoelen?

Binnen het principe van backward design begint elk ontwerp met de gewenste resultaten. Wat vind je belangrijk genoeg om leerlingen te laten leren. Het formaat waarin ik dat probeer vast te leggen zijn de ‘essential questions’ oftewel de kernvragen van mijn vakgebied. Dat zijn grote vragen die uitnodigen tot onderzoek en zelf nadenken. Er is geen eenduidig antwoord op deze vragen, ze zijn juist onderwerp van levendige discussies binnen de geschiedenis (en hopelijk ook in de klas). Ik verzamel de vragen op deze wiki. Al dat nadenken levert natuurlijk nog niet veel concreets op voor mijn lessen, maar op de lange termijn hoop ik dat het de investering waard is. Het voordeel is dat dit soort vragen niet gebonden zijn aan een lesmethode. Het is trouwens ook erg leuk om te doen.

Vragen = nadenken

Als eerste stap om er in de lessen wat mee te doen probeer ik mijn uitleg of aantekeningen rond deze grote vragen op te bouwen. De titel van mijn powerpoints / uitleg of aantekeningen is nu ook telkens een vraag: dus ‘Waarom werd de Republiek zo welvarend?’ in plaats van ‘De Gouden Eeuw’. Ik hoop dat leerlingen hierdoor meer uitgenodigd worden om zo’n vraag ook zelf te gaan beantwoorden.  Het geeft een aanleiding om er aan het eind van de les nog eens gezamenlijk een antwoord op te geven. Een voorbeeld van een simpele manier om je leerlingen te activeren zelf na te denken.De volgende stap in het model van backward design is het zichtbaar maken of de leerlingen deze doelen ook echt bereiken. Want hoe bewijs je dat leerlingen door de lessen een doordachter en historisch meer onderbouwd antwoord kunnen geven op de vragen?

Aan het begrip ‘essential questions’ wordt op heel verschillende manieren invulling gegeven.

  • Een goed idee is om met collega’s samen een wiki met vragen te maken. Deze vragen zijn heel algemeen gesteld, bijna niet meer historisch.
  • Een voorbeeld van een volledig uitgewerkt curriculum over de Middeleeuwen van een Amerikaanse school uit Illinois.

Mijn leerlingen roepen met enige regelmaat door de klas: ‘Waarom moeten we geschiedenis leren? Dat is toch allemaal al gebeurd?’ Dan zeg ik met een diepzinnige blik iets als: ‘In de spiegel van het verleden, kent men het heden!’ Meestal kom ik daar wel mee weg. En de toets van volgende week over hoofdstuk 2 is doorgaans rechtvaardiging genoeg.

Het staat in het boek

Tsja, waarom moeten leerlingen eigenlijk iets weten over de Perzische oorlogen, het hofstelsel en de Tachtigjarige Oorlog? En wat is dan dat ‘iets’ dat ze moeten weten? In de praktijk volg ik gewoon het tekstboek en hoop ik maar dat de leerlingen in de loop van de tijd vanzelf de waarde en betekenis van mijn vak zullen inzien.

Uitnodigen tot nadenken

Mijn voornemen is deze vraag naar de betekenis van wat je leerlingen wilt leren vaker aan de orde te stellen. Geïnspireerd door Understanding by Design heb ik geprobeerd wat van de ‘essential questions’ voor mijn eigen vak te expliciteren. Vragen die leerlingen uitnodigen tot een discussie en zelf nadenken. Vragen die als uitgangspunt kunnen dienen om een zinnig curriculum op te bouwen. Oja, en ik kan meteen Prezi uitproberen. Misschien wordt het uiteindelijk wel een soort reclamefilmpje voor mijn vak.

Waarom geschiedenis?

Share

Een voorbeeld uit de geschiedenispraktijk: het hoofdstuk  over de kruistochten begint met de melding dat de kruistochten vooral niet vergeleken moeten worden met de islamitische jihad. Dat zal dan wel, denk je dan als leerling.

Op school wordt de uitkomst van complexe vakdiscussies vaak als gegeven feit gepresenteerd (‘het feodale stelsel’). Dat die complexiteit je vak zo boeiend maakt, gaat op deze manier dan helaas aan de leerlingen voorbij.

In hun boek Understanding by Design gaan de Amerikaanse auteurs Wiggins en McTighe de strijd aan met dit lesgeven-door-te-noemen (‘teaching by mentioning’). Leerlingen moeten in hun ogen zelf op een zinnige manier de ‘essential questions’ en ‘big ideas’ van een vakgebied onder handen nemen. Dat plezier moeten wij ze niet onthouden, vinden Wiggins en McTighe.

Je moet je even over de opgewekte stijl en gelikte marketing heen zetten (om je daarbij te helpen is er een ‘Yes, but…’-hoofdstuk), maar dan heb je een boek vol voorbeelden, inspirerende citaten en uitgewerkte hulpmiddelen om op een andere manier te kijken naar het ontwerpen van curricula.

Zie ook:

  • Albert van der Kaap van Histoforum voor uitwerking van UdB voor het geschiedenisonderwijs.
  • World History for Us All, waar een uitgewerkt curriculum te vinden is op basis een soortgelijke benadering.

Share

%d bloggers liken dit: