Leren is geen checklist afvinken

4 april 2011

Moet je dit weten voor de toets? Dat is geen gekke vraag. Hoe moet een leerling bedenken dat 1648 wel, maar 1609-1621 niet geleerd moet worden. Er is veel willekeur in wat wij ‘vanzelfsprekend’ belangrijk vinden. Ga maar eens met collega’s een toets of stofafspraken maken. Het moet dus voor leerlingen volkomen duidelijk zijn wat er van ze verwacht wordt. Ze moeten zich tenslotte goed kunnen voorbereiden op de toets.

Checklists

Daarom experimenteer ik nu met uitgebreide checklists, met per paragraaf wat ze moeten kennen en kunnen. Ze kunnen daar voor een deel zelf van afleiden wat de toetsvragen zullen zijn. (‘Je kan met behulp van een voorbeeld uitleggen wat handelskapitalisme is.’ -> ‘Leg uit waarom de VOC een goed voorbeeld van handelskapitalisme is.’) Als ze de checklist netjes uitwerken zijn ze goed voorbereid. Tijdens de lessen is het ook handig. Het is voor iedereen duidelijk wat de doelen zijn.

Leren is geen lijst afwerken

Leer je op deze manier leerlingen af om zelf na te denken over wat belangrijk is en wat niet? Ik zou de Luie Leraar niet zijn als ik me dat niet zou afvragen. Leerlingen willen in mijn ervaring graag houvast. Netjes de aantekening over nemen. Een samenvatting maken die langer is dan de tekst (‘zodat ik niets vergeet!’). Leren maakt onzeker. Het gaat tenslotte om wat je (nog) niet helemaal snapt. Wat dat betreft werkt een checklist in de hand dat ze leren gaan zien als afvinken van de stof.

Dus: hoe zorg je dat leerlingen zich goed kunnen voorbereiden op de toets, zonder alles voor te kauwen?

De juiste doelen stellen

In Classroom Instruction that Works: Research-Based Strategies for Increasing Student Achievement van Robert Marzano e.a. staat een kort overzicht van het onderzoek naar het stellen van doelen. De eerste conclusie is dat het expliciet stellen van doelen ertoe leidt dat de focus van leerlingen zich beperkt tot die doelen. Dit klinkt Cruyffiaans, maar het gevolg van te specifieke doelen is dat leerlingen alles wat daarbuiten ligt negeren. Of: ‘wat niet op de toets komt, wordt niet geleerd’. Dit onderstreept het belang van goed nadenken over het formuleren van je leerdoelen in bijvoorbeeld een checklist.

(via Real Teaching Means Real Learning)

Doelen moeten dus niet te specifiek zijn. Dit gaat in tegen wat ik op de lerarenopleiding heb geleerd bij vakdidactiek. Daar werd ons juist aangeleerd om leerdoelen zo concreet en specifiek mogelijk te formuleren (à la Robert Mager). Marzano speculeert dat te specifieke doelen leerlingen weinig mogelijkheid geven zelf een invulling te geven aan hun leren. Vanuit een constructivistisch oogpunt is dat een logische redenering. Tot slot stelt Marzano dat leerlingen aangemoedigd moeten worden om de algemene doelen van de docent om te zetten in persoonlijke doelen. In deze lijn zou het zinniger zijn als leerlingen zelf checklists opstellen in samenwerking met de docent. De komende periode ga ik daarom een deel van de verantwoordelijkheid voor het opstellen van de checklist uit handen geven. Kijken hoe dat werkt.

Share

7 Responses to “Leren is geen checklist afvinken”


  1. Hmm, inderdaad lastig om te bepalen waar je de grens legt bij het bepalen van je leerdoelen. Met te vage doelen heb je weinig houvast voor je toets en met te concrete doelstellingen… wel, dat beschreef je zelf al. Om een open deur in te trappen: je zou haast denken dat het optimum ergens in het midden ligt.

    Ben benieuwd hoe je experiment gaat verlopen. Levert vast weer een mooie blogpost op.

    • Caspar Says:

      Tocht druist het dan weer in tegen veel zaken die je in het “werkende” leven tegenkomt nl omschrijf alle doelen SMART, zorg dat je je project duidelijk afbakent, zorg dat je afspraken hebt met klanten en leveranciers die helder en duidelijk zijn etc. etc. Maar ja dat is dan het verschil tussen leren en werken. We moeten leerlingen dus wel bijbrengen dat ze hun eigen doelen strak formuleren. Misschien bereiken we dat wel als we de lesdoelen wat algemener stellen.

    • jschuddeboom Says:

      Ik denk dat mijn lln. liever gewoon een lijstje van mij krijgen🙂


  2. Ik ben erg benieuwd naar je experiment. Vroeger liet ik leerlingen zelf een samenvatting van een hoofdstuk maken. Tegenwoordig heeft dat niet veel zin meer omdat er in al die wiskundeboeken samenvattingen staan. Waarom eigenlijk?

    Ik heb zelf het idee dat veel toetsen weliswaar iets toetsen maar niet de essentie. Ik ben er wel achter dat de manier en inhoud van toetsen essentieel is voor de ‘toetservaring’ en ‘leerbeleving’. Veel belangrijke (min of meer impliciete) leerdoelen spelen bij veel toetsen nauwelijks een rol. Ik moet dat nog ’s een beetje uitwerken, denk ik…:-)

    Daarnaast hebben veel mensen een te beperkte kijk op toetsen…:-)

    Maar een goed plan! Leerlingen/studenten laten formuleren, laten ontdekken en mee laten denken over de checklist lijkt me een interessant experiment. Ga ik doen:-)


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s