Een kleine geschiedenis van het Nieuwe Leren

16 maart 2011

Ik heb in 1999 eindexamen gedaan. Zes talen en geschiedenis. Het jaar daarna werden de profielen ingevoerd. Daarmee heb ik de invoering van Tweede Fase en het Studiehuis net gemist. Mijn school heeft wel nog geëxperimenteerd met studiewijzers en zelfstudie-uren. Dat vonden wij als leerlingen allemaal erg oppervlakkig. Toen ik in 2008 begon met lesgeven was ik verbaasd dat er niet zo veel was veranderd ten opzichte van mijn eigen schooltijd. Of liever gezegd: er was een heleboel veranderd, maar dat was ook allemaal weer teruggedraaid.

Beladen begrip

Ligt het aan mij of krijg ik enigszins meewarige blikken van collega’s als ik over activerende didactiek begin? De heftige discussies over het Nieuwe Leren zijn aan mij voorbijgegaan. Ik merk nu pas dat dit een nogal beladen erfenis is. Reden genoeg om me eens te verdiepen in die discussies van toen. Een goed startpunt geeft journalist Pieter Hilhorst in zijn bekende essay uit 2006. Hij schreef dit artikel na een grote analyse van zo’n beetje alles wat er publiekelijk over het Nieuwe Leren is gezegd. Zijn conclusie is dat in de discussie de zwart-witbeelden en retoriek overheersen. Een citaat:

Criticasters van het Nieuwe Leren verwijten de aanhangers naïviteit. Ze hebben een volstrekt geïdealiseerd beeld van de gemiddelde leerling. Grappig genoeg maken de aanhangers van het Nieuwe Leren de voorstanders van het traditionele onderwijs een spiegelbeeldig verwijt. Zij idealiseren niet de leerling maar de docent. Zij hebben het idee dat elke leraar de inspirerende vakdocent is die ongeïnteresseerde leerlingen kan inwijden in het vakgebied.

Hilhorst signaleert verder dat tegenstanders van de verschillende vormen van het Nieuwe Leren zich vooral richten op de concrete mislukkingen bij de invoering hiervan. Daar kan iedereen zich wat bij voorstellen. Ik heb zelf (nog steeds) een hekel aan verplichte studiewijzers. Niet dat die per se slecht zijn, maar als er geen visie achter het gebruik schuilgaat, slaan ze gewoon nergens op.

Wetenschappelijke onderbouwing?

Het Nieuwe Leren is een verzamelterm voor allerlei onderwijsvernieuwingen. Buiten Nederland wordt deze benaming eigenlijk niet gebruikt. Zo’n algemene benaming werkt in de hand dat er een ongenuanceerd beeld wordt gegeven. Het wordt daardoor moeilijk zicht te krijgen op één van de centrale discussiepunten: in hoeverre zijn de ideeën van het Nieuwe Leren wetenschappelijk onderbouwd? Die wetenschappelijke onderbouwing is er in veel gevallen wel, maar het probleem is dat de praktische invoering vaak ingewikkeld is. Een voorbeeld hiervan is het samenwerkend leren, bij monde van de Utrechtse hoogleraar prof. Robert-Jan Simons:

Naar samenwerkend leren is veel onderzoek gedaan en dat kan worden samengevat in de volgende stelling: samenwerkend leren werkt beter dan individueel leren als het aan bepaalde, heel ingewikkelde condities voldoet. En vaak voldoet het daar niet aan, omdat het heel erg ingewikkeld is, omdat docenten niet geleerd hebben hoe je dat moet organiseren en begeleiden en omdat kinderen het niet kunnen en niet geleerd hebben hoe je dat doet. Omdat het juist iets is wat je moet leren, moet er ook geïnvesteerd worden in het leren samenwerken. Als aan al die condities niet wordt voldaan, gaat het niet goed. Als je het goed organiseert, werkt het beter dan het individueel leren en tegelijkertijd werken we dan aan de leeruitkomsten en aan een extra doelstelling die we ook belangrijk vinden. (*)

Wat dat betreft is het Nieuwe Leren aan haar eigen succes ten onder gegaan. Hoewel de overheid het Studiehuis nooit verplicht heeft gesteld, voelden veel scholen zich wel gedwongen er mee aan de slag te gaan. Met alle gevolgen van dien. De vraag is: heeft de beladenheid van het hele fenomeen nu een remmend effect op onderwijsvernieuwing? Of hebben we hierdoor juist een gezonde pragmatische blik op vernieuwingen gekregen?

Zie ook:

  • Het verslag van de parlementaire onderzoekscommissie Onderwijsvernieuwingen uit 2008.
  • Essay Pieter Hilhorst over het Nieuwe Leren (2006).
  • Bestel de Argumentenkaart die in opdracht van OCW gemaakt werd van de discussie over het Nieuwe Leren.
  • Voor een helder overzicht van veel van de literatuur op het gebied van het Nieuwe Leren de Verkenningsnotitie van het Kohnstamm Instituut ‘Het nieuwe leren nader beschouwd’.

One Response to “Een kleine geschiedenis van het Nieuwe Leren”

  1. Tim Ruijters Says:

    Leuke blog! Misschien dat je ook wil meedenken over het oprichten van een Nederlandse wikiversiteit?

    http://beta.wikiversity.org/wiki/Hoofdpagina

    Dit platform biedt de mogelijkheid om leergroepen te starten en op die manier samen te leren. Op dit moment zijn er nog weinig participanten, maar ik hoop dat dit er snel meer worden. Misschien dat jij, of mensen in jouw netwerk een bijdrage kunnen leveren?
    Mvg,
    Tim


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s